अंधेरी भुयारी मार्गात 'लाईट्सचा डिस्को'; महापालिकेच्या दुर्लक्षामुळे वाहनचालक मृत्यूच्या छायेत!

अंधेरी (प्रतिनिधी):

मुंबईचा महत्त्वाचा कणा असलेल्या वेस्टर्न एक्स्प्रेस हायवेखालील (पंपहाऊसजवळ) भुयारी मार्ग सध्या अपघाताचे 'डेथ ट्रॅप' बनत चालला आहे. गेल्या काही दिवसांपासून या भुयारी मार्गातील एलईडी (LED) दिवे सतत चालू-बंद (लुकलुकत) होत असल्याने वाहनचालकांना 'ब्लाइंड स्पॉट' आणि क्षणिक दृष्टिभ्रमाचा (Temporary Blindness) सामना करावा लागत आहे. अंधेरी आणि जोगेश्वरी पूर्व-पश्चिमेला जोडणाऱ्या या अत्यंत वर्दळीच्या मार्गावर प्रशासनाच्या निष्काळजीपणामुळे कधीही मोठा अपघात होण्याची भीती निर्माण झाली आहे.

'फ्लिकरिंग लाईट्स'मुळे थेट डोळ्यांवर मारा; अपघात अटळ?

या भुयारी मार्गात दोन्ही बाजूंना मिळून आठ एलईडी दिवे आहेत. मात्र, संध्याकाळच्या गर्दीच्या वेळीच डाव्या आणि उजव्या बाजूचे दिवे एखाद्या डिस्को लाईटसारखे सतत लुकलुकत असतात. अचानक अंधार आणि अचानक तीव्र प्रकाश यामुळे वाहनचालकांचे नियंत्रण सुटत आहे. विशेषतः दुचाकीस्वारांसाठी ही स्थिती अत्यंत जीवघेणी ठरत आहे. "प्रशासनाला येथे कोणाचा बळी जाण्याची प्रतीक्षा आहे का?" असा संतप्त सवाल स्थानिक नागरिक आणि वाहनचालक विचारत आहेत.

नागरिकांनी तात्काळ हे दिवे बदलण्याची आणि भुयारी मार्गाचे 'लाईटिंग ऑडिट' करण्याची मागणी केली आहे.

कायदे आणि नियम काय सांगतात?

रस्ते, उड्डाणपूल आणि भुयारी मार्गांमध्ये योग्य प्रकाश व्यवस्था (Street Lighting) राखणे हे केवळ पालिकेचे काम नसून ते नागरिकांचे कायदेशीर हक्क आणि प्रशासनाचे बंधन आहे. या प्रकरणात खालील कायदे आणि नियम लागू होतात:

१. भारतीय राज्यघटनेचे कलम २१ (Article 21 - Right to Life)

नियम: सर्वोच्च न्यायालयाने अनेक खटल्यांमध्ये स्पष्ट केले आहे की, सुरक्षित रस्ते आणि योग्य पायाभूत सुविधा मिळणे हा नागरिकांच्या 'Right to Life' (जगण्याच्या अधिकाराचा) भाग आहे.

लागू कसा होतो?: खराब दिव्यांमुळे जर एखाद्याचा अपघात झाला किंवा जीव गेला, तर तो नागरिकांच्या मूलभूत हक्कांचा भंग मानला जातो. यासाठी संबंधित यंत्रणेला न्यायालयात खेचले जाऊ शकते.

२. नॅशनल लायटिंग कोड (National Lighting Code - NLC) आणि BIS नियम

नियम: 'ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स' (BIS) आणि नॅशनल लायटिंग कोडनुसार, भुयारी मार्ग (Underpasses/Tunnels) आणि हायवेवरील प्रकाश व्यवस्थेसाठी निश्चित मानके (Standards) ठरवून दिलेली आहेत.

महत्त्वाचे मुद्दे:

भुयारी मार्गाच्या आत आणि बाहेरच्या प्रकाशात अचानक मोठा बदल होऊ नये (जेणेकरून डोळ्यांवर ताण येणार नाही).
फ्लिकरिंग (Flickering/लुकलुकणे) पूर्णपणे निषिद्ध आहे, कारण यामुळे अपस्मार (Epilepsy) किंवा दृष्टिभ्रम होऊ शकतो.
दिव्यांची नियमित देखभाल (Preventive Maintenance) करणे बंधनकारक आहे.

३. मुंबई महानगरपालिका कायदा, १८८८ (BMC Act, 1888)

नियम: या कायद्याच्या कलम ६१ (g) नुसार, मुंबईतील सार्वजनिक रस्ते, पूल आणि भुयारी मार्गांवर पुरेशी प्रकाश व्यवस्था करणे आणि ती चालू ठेवणे ही 'महानगरपालिकेची बंधनकारक कर्तव्ये' (Obligatory Duties) आहेत.

लागू कसा होतो?: जर पालिकेने या कर्तव्यात कसूर केली, तर 'कर्तव्यात हलगर्जीपणा' (Negligence of Duty) केल्याप्रकरणी प्रशासनाविरुद्ध कायदेशीर कारवाई किंवा जनहित याचिका (PIL) दाखल करता येते.

४. मोटर वाहन कायदा (सुधारणा) २०१९ (Motor Vehicles Act)

नियम: या कायद्याच्या कलम १९८-अ (Section 198A) नुसार, जर रस्त्याची रचना, बांधणी किंवा 'देखभाल' (Maintenance) यांमधील दोषांमुळे अपघात झाला, तर त्यासाठी रस्ते प्राधिकरण (Authority/Corporation) थेट जबाबदार धरले जाईल.

दंडाची तरतूद: निष्काळजीपणामुळे अपघात झाल्यास संबंधित प्राधिकरणाला किंवा कंत्राटदाराला मोठ्या दंडाची आणि कायदेशीर कारवाईची तरतूद आहे.

तात्काळ काय उपाययोजना हव्यात?

१. तात्काळ दुरुस्ती: सदोष एलईडी दिवे २४ तासांच्या आत बदलण्यात यावेत.

२. स्मार्ट सेन्सर्स: भुयारी मार्गात व्होल्टेज चढ-उतार रोखण्यासाठी आधुनिक ड्रायव्हर्स किंवा स्टेबिलायझर्स बसवावेत.

३. साप्ताहिक ऑडिट: अंधेरी पालिकेच्या विद्युत विभागाने (Electrical Department) दर आठवड्याला रात्रीच्या वेळी या मार्गांची प्रत्यक्ष पाहणी (Night Inspection) करावी.