हट्ट, दिखावा आणि हरवलेले भान; तरुणाईला ‘नकार’ पचवायला शिकवण्याची गरज
छत्रपती संभाजीनगर,22 ऑगस्ट 2026 - आपल्याला आयुष्यात जे मिळाले नाही, ते आपल्या मुलांना मिळावे म्हणून प्रत्येक आई-वडील दिवस-रात्र कष्ट करतात. स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवून मुलांच्या शिक्षणासाठी, भविष्यासाठी आणि सुखासाठी अक्षरशः रक्ताचे पाणी करतात. मात्र मुलांचा प्रत्येक हट्ट पूर्ण करण्याबरोबरच त्यांना आयुष्यातील ‘नाही’ हा शब्द स्वीकारण्याची, नकार पचवण्याची, अपयश सहन करण्याची आणि प्रतिकूल परिस्थितीशी दोन हात करण्याची मानसिक ताकद देणेही तितकेच गरजेचे आहे, याची जाणीव छत्रपती संभाजीनगरजवळील खवड्या डोंगरावर घडलेल्या हृदयद्रावक घटनेने पुन्हा एकदा समाजाला करून दिली आहे.
खवड्या डोंगर परिसरात घडलेल्या घटनेत एकाच कुटुंबातील तिघांचा मृत्यू झाल्याने संपूर्ण जिल्हा हादरला. या घटनेमागील नेमकी कारणे आणि घटनाक्रम तपासाच्या निष्कर्षातून स्पष्ट होणे आवश्यक असले, तरी या दुर्घटनेने पालक-मुलांमधील संवाद, वाढते हट्ट, महागड्या वस्तूंचे आकर्षण, सोशल मीडियातून निर्माण होणारी दिखाव्याची स्पर्धा आणि तरुणांमधील भावनिक कणखरता याबाबत गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत.
• मुलांना सर्वकाही देताना ‘नकार’ स्वीकारायलाही शिकवा
प्रत्येक आई-वडिलांचे आपल्या मुलांबद्दल एक स्वप्न असते. मुलांनी खूप शिकावे, मोठे अधिकारी व्हावे, स्वतःच्या पायावर उभे राहावे आणि आपण अनुभवलेल्या हालअपेष्टा त्यांच्या वाट्याला येऊ नयेत, यासाठी पालक आयुष्यभर झटत असतात. प्रसंगी स्वतःच्या गरजा कमी करून मुलांच्या इच्छा पूर्ण केल्या जातात. परंतु प्रेमापोटी केलेले लाड हळूहळू ‘मला हवे ते मिळालेच पाहिजे’ अशा मानसिकतेत बदलणार नाहीत, याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. मुलांना प्रत्येक गोष्ट सहज उपलब्ध करून देण्यापेक्षा काही गोष्टींसाठी थांबणे, मेहनत करणे आणि कधी कधी नकार स्वीकारणेही शिकवायला हवे. परिस्थिती प्रत्येक वेळी आपल्या मनासारखी नसते आणि प्रत्येक इच्छा पूर्ण होईलच असे नाही, हे बालपणापासून समजणे भविष्यातील आयुष्यासाठी महत्त्वाचे ठरते.
• महागडा फोन म्हणजे ‘स्टेटस’ नव्हे
डिजिटल आणि सोशल मीडियाच्या युगात महागडा स्मार्टफोन, ब्रँडेड कपडे, वाहन किंवा इतर वस्तूंना प्रतिष्ठेचे प्रतीक मानण्याची प्रवृत्ती वाढताना दिसत आहे. मित्राकडे एखादी वस्तू आहे म्हणून ती आपल्याकडेही असलीच पाहिजे, या तुलनेतून मुलांवर नकळत मानसिक दबाव निर्माण होऊ शकतो.
मात्र माणसाची किंमत त्याच्या हातातील फोनच्या ब्रँडवरून नव्हे, तर त्याच्या विचारांवर, कर्तृत्वावर आणि संस्कारांवरून ठरते, ही जाणीव तरुण पिढीपर्यंत पोहोचवण्याची गरज आहे. सोशल मीडियावरील क्षणिक ‘लाईक्स’ आणि दिखाव्यापेक्षा आई-वडिलांचा विश्वास आणि त्यांच्या चेहऱ्यावरील समाधान कितीतरी अधिक मौल्यवान आहे.
• गुणांसोबत भावनिक शिक्षणही आवश्यक
दहावी-बारावीमध्ये ९० टक्क्यांपेक्षा अधिक गुण मिळवणे, स्पर्धा परीक्षेत यश मिळवणे किंवा मोठी पदवी घेणे ही निश्चितच अभिमानाची बाब आहे. मात्र केवळ पुस्तकी हुशारी पुरेशी नाही. अपयश पचवण्याची क्षमता, रागावर नियंत्रण, नकार स्वीकारण्याची तयारी, संकटात शांतपणे निर्णय घेणे आणि कुटुंबाच्या परिस्थितीची जाणीव ठेवणे हीसुद्धा जीवनातील महत्त्वाची कौशल्ये आहेत.
त्यामुळे शाळा आणि घरामध्ये मुलांच्या गुणांइतकेच त्यांच्या भावनिक आरोग्याला, संवादाला आणि मानसिक कणखरतेला महत्त्व देण्याची वेळ आली आहे. मुलगा किंवा मुलगी अचानक चिडचिड करू लागली, एकाकी राहू लागली किंवा छोट्या कारणांवरून टोकाची भाषा करू लागली तर त्याकडे दुर्लक्ष न करता पालकांनी त्यांच्याशी संवाद साधणे आणि गरज भासल्यास तज्ज्ञांची मदत घेणे महत्त्वाचे आहे.
• आई-वडिलांच्या संघर्षाची जाणीव मुलांना व्हावी
आपल्या मुलांच्या भविष्यासाठी आई-वडील किती त्याग करतात, याची जाणीव मुलांनाही करून देणे आवश्यक आहे. घराची आर्थिक परिस्थिती काय आहे, पैसा किती कष्टाने मिळतो आणि गरज व इच्छा यामध्ये काय फरक आहे, हे वयानुसार समजावून सांगितले पाहिजे. प्रत्येक हट्ट पूर्ण करणे म्हणजे प्रेम आणि नकार देणे म्हणजे प्रेमाचा अभाव, असे समीकरण असू शकत नाही.
मुलांचे लाड जरूर करा; पण त्यांना मानसिकदृष्ट्या कणखरही बनवा. पडल्यावर पुन्हा उभे राहणे, अपयश आले तरी पुन्हा प्रयत्न करणे, ‘नाही’ ऐकल्यानंतरही स्वतःला सावरणे आणि परिस्थितीशी संघर्ष करणे शिकवा. कारण पालक प्रत्येक संकटात मुलांसोबत असतील; पण आयुष्यातील प्रत्येक संघर्ष ते मुलांच्या वतीने लढू शकणार नाहीत.
• तरुणांनो, स्वतःची किंमत कर्तृत्वाने ठरवा
तरुणांनीही क्षणिक राग, तुलना आणि दिखाव्याच्या आभासी स्पर्धेत वाहून न जाता स्वतःच्या आयुष्याचे मोल ओळखणे आवश्यक आहे. आज एखादी वस्तू मिळाली नाही म्हणून आयुष्य संपत नाही. स्वतःच्या मेहनतीवर उभे राहून आपल्या कमाईतून स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी संपूर्ण आयुष्य समोर असते. एका हट्टापेक्षा आई-वडील मोठे आहेत. एका नकारापेक्षा भविष्य मोठे आहे आणि एका अपयशापेक्षा तुमचे संपूर्ण आयुष्य कितीतरी मौल्यवान आहे.
खवड्या डोंगरावरील घटना मन सुन्न करणारी आहे. या घटनेकडे केवळ एक दुर्घटना म्हणून न पाहता पालक, शिक्षक आणि तरुण पिढीने त्यातून आत्मपरीक्षण करण्याची गरज आहे. मुलांना सुखसोयी देतानाच संयम, संघर्ष, जबाबदारी, कृतज्ञता आणि नकार स्वीकारण्याचे संस्कार देणे ही काळाची गरज बनली आहे.
Comments